Algemeen

Wat is kiesrecht en wie mogen er stemmen of gekozen worden?

Tweede Kamerverkiezingen

Alle Nederlanders die 18 jaar of ouder zijn mogen stemmen bij de Tweede Kamerverkiezingen. Het maakt niet uit of u in Nederland of in het buitenland woont. Bent u inwoner van Bonaire, Sint Eustatius of Saba? Dan heeft u ook stemrecht voor de Tweede Kamerverkiezingen. Dat is omdat het openbare lichamen van Nederland zijn (ook wel 'bijzondere gemeenten' genoemd). Bent u inwoner van Curaçao, Aruba of Sint Maarten en heeft u de Nederlandse nationaliteit? Dan mag u alleen stemmen als u minstens 10 jaar in Nederland heeft gewoond of als u in Nederlandse openbare dienst werkt. U mag ook stemmen als uw echtgenoot, geregistreerde partner, levensgezel of ouder in openbare dienst werkt, als u hier een gemeenschappelijke huishouding mee voert.

Eerste Kamer

De leden van Provinciale Staten kiezen de leden van de Eerste Kamer. U kunt deze leden dus niet direct kiezen. U doet dit wel indirect, doordat u de leden van Provinciale Staten kiest bij de Provinciale Statenverkiezingen.

Provinciale Staten

U mag stemmen voor de Provinciale Staten als u:

  • Nederlander bent;
  • 18 jaar of ouder bent; 
  • in de provincie woont waar het om gaat.

Gemeenteraad

U mag stemmen voor de gemeenteraad als u Nederlander bent, 18 jaar of ouder bent en in de gemeente woont waar de verkiezing wordt gehouden. Maar ook niet-Nederlanders mogen stemmen als zij:

  • Meerderjarig zijn en onderdaan zijn van een andere EU-lidstaat. Zij moeten wel in die Nederlandse gemeente wonen;
  • Meerderjarig zijn en minstens 5 jaar onafgebroken in Nederland zijn (legaal). Zij moeten wel in die Nederlandse gemeente wonen.

Europees Parlement

U mag stemmen voor het Europees Parlement als u:

  • Nederlander en 18 jaar of ouder bent;
  • Onderdaan bent van een EU-lidstaat en in Nederland woont. Behalve als u van kiesrecht bent uitgesloten in uw land. Of als u in dit land wilt stemmen. Uw stem telt voor de Nederlandse zetels in het Europees Parlement; 
  • Inwoner bent van Bonaire, Sint Eustatius of Saba;
  • Inwoner bent van Aruba, Curaçao of Sint Maarten en u bent niet meer ingeschreven bij een Nederlandse gemeente of in Bonaire, Sint Eustatius of Saba.

Waterschappen

Voor het algemeen bestuur van de waterschappen mag iedereen stemmen die 18 jaar of ouder is en in het gebied van het betreffende waterschap woont. Het maakt niet uit of u de Nederlandse nationaliteit heeft of niet.

Passief kiesrecht

Alle Nederlanders van 18 jaar of ouder hebben het recht gekozen te worden. Dat kan voor de Tweede Kamer en de Eerste Kamer en voor de Provinciale Staten van de provincie waar zij wonen. De volgende mensen hebben passief kiesrecht voor de gemeenteraadsverkiezingen:

  • alle Nederlanders van 18 jaar of ouder die in die gemeente wonen; 
  • meerderjarige onderdanen van andere EU-lidstaten die in een Nederlandse gemeente wonen; 
  • meerderjarige niet-Nederlanders die in een Nederlandse gemeente wonen en legaal en minstens 5 jaar onafgebroken in Nederland zijn.

Wanneer iemand zich verkiesbaar wil stellen in een bepaalde gemeente, moet deze persoon op de dag van toelating tot de gemeenteraad in deze gemeente wonen. Dit wordt gecontroleerd aan de hand van de Basisregistratie personen (BRP) van de desbetreffende gemeente. 

Passief kiesrecht voor de Europese verkiezingen hebben:

  • alle Nederlanders van 18 jaar of ouder;
  • meerderjarige onderdanen van andere EU-lidstaten die in Nederland wonen. Behalve als ze zijn uitgesloten van het passief kiesrecht in hun land.

Passief kiesrecht voor de waterschapsverkiezingen heeft iedereen van 18 jaar of ouder die in het gebied van dat waterschap woont.

Uitsluiting van kiesrecht

Een rechter kan bij bepaalde delicten een gedetineerde uitsluiten van het kiesrecht. Dit is een bijzondere maatregel bij de opgelegde straf. In de praktijk wordt deze maatregel niet vaak opgelegd. Tot voor kort waren ook personen die onder curatele staan wegens een geestelijke stoornis uitgesloten van het kiesrecht. Maar door een wijziging van de Grondwet hebben zij sinds de Europese verkiezingen van juni 2009 het recht om te stemmen. En om gekozen te worden.


Informatie over dit hoofdstuk
Datum laatste aanpassing: 2015-07-22 13:26:29
Licentie: CC0 1.0 Universal
Taal: nl-NL

Meer over dit onderwerp
Hoe kan ik blanco stemmen bij een verkiezing?
Wie werken er op een stembureau?
Kan ik een klacht indienen over een stembureau?
Welke verkiezingen zijn er in Nederland?
Wat zijn de waterschapsverkiezingen?
Hoe en waar kan ik stemmen bij verkiezingen?

Download: HTML | CSV | Excel | JSON